-Aurkezleak hiru hizlariak aurkezten ditu: Gorka Torre (Demo taldeko kidea), Patxi Azparren (Autodeterminazioaren Biltzarrak), Gorka Espiau (Elkarri)

Hitzaldi hau bi txandatan prestatuta dago , lehenengo txandan euskal gatazkari buruz mintzatuko dira. Bigarrenean, gatazkaren militarizazioaren arrazoiak azalduko dituzte eta desmilitarizatzeko proposamenak egingo. Gero galderetara pasako gara.

Eta hitzegiten lehenengoa Patxi Azparren izango dugu, ABKkoa.

  - Patxi Azparren: Beno, niri egokitu zait okerrena egitea, besteek gutxiago egin beharko dute, askotan “Patxik esan duen bezala” esango dutelako. Gidoiaren arabera lehena euskal gatazka bezala ezagutzen den liskar politiko hau identifikatu eta gaur egungo egoera politikoa aztertu beharko genuke hamar minututan. Ezinezkoa da, baina saiatu beharko. Nire eta ABKren ikuspuntutik euskal gatazkaz hitz egiterakoan Lizarra-Garazin sinatutakoarekin ados gaude, hau da, jatorri historikoa eta izaera politikoa duela. 

Gure ustez, arazoaren muina Estatu-Nazioak sortu izana da. Gure kasuan frantziar eta espainiar estatuek nazio izaera hartu nahi izan zutenean, 1798an Frantzian Iraultzarekin eta 1812an Espainian lehenengo konstituzioarekin. Gure ustez hor dugu hasiera. Arai horietako euskal herritarrak gure lege apurrekin bizi ziren baina estatuek eremu juridiko osoan legeak parekatu nahi izan zituzten. Herrialde hauetako herritar askorentzat, gehiengoarentzat, eskubideak lortzea suposatu zuen., euskaldunen kasuan beriz, eskubide galera bat. Adibidez, Foruen galerarekin gizabanako zenbait eskubide galdu zen: mugak Pirineoetara eramateak ekonomia Estatuen esku utzi zuen, soldaduska ezarri zuten,  herriaren eta batzarrenak ziren baso eta artzaitzarko zelai anitz pribatizatu izan zituzten, euskarak atzerakada nabarmena jasan zuen Estatu berrien uniformitate prozesuarekin batera eta milaka eta milaka lagunek  Amerikara alde egin behar izan zuten.

Frantziar Estatuaren kasua ez dut hain ondo ezagutzem baina han sortu zen Estatu-Nazio horren ideia, hiritartasunean oinarrituta. Espainian prozesu horretan beti atzetik joan da, modu “traketsagoan” eta ikuspegi eskuindar-atzerakoitik  burutu da, gehienetan, bederen. 1812an aldarrikatu zen lehen konstituzioa baina ez zen praktikan sartu Gerrate Karlisten ondorenerarte. Bergarako Besarkadaren bidetik euskaldunak espainiar konstituzioan sartu ziren, foruak mantendu arren. Juridikoki horrek ekarri zizkigun galeretako bat torturatuak izateko arrikusa sartzea zen, esate baterako. Lehengo berme judizial batzuk kenduz; soldaduska ezarriz, Frantzia eta Espainiaren gerretan sartuaraziz;

 - Gorka Espiau: Nik ez dut gatazkaren interpretazio historiko bat egingo. Gure experientziatik badakigu Historia ezagutu behar dela, Historiak hobe esanda. Herri baten inguruan ez baitugu Historia bat bakarrik baizik eta interpretazio ezberdinak. Baina horrelako arazoei irtenbidea emateko normalean soluzioa ez da Historian aurkitzen. Adibide asko dira, Lizarra-Garazin adibidez hainbat talde eta elkarte elkar aurkitu genuen eta irakurketa sinple eta xume bat egin genuen, aurrera eginez bertatik. Gero, irakurketa sinple horrekin gizartearen zati handi bat  ez zela identifikatzen ikusi genuen.Garrantzitsua da aintzat hartzea sentsibilitate ezberdinak daudela gure herrian eta Historiaren irakurketa ezberdinak. Plano politikora pasatuta, ez da beharrezkoa akordio baterako interpetazio historiko amankomun bat. Aztertuta beste bake prozesuak, inoiz ez da halako interpretazio historiko amankomuna egin, normalean bake prozesua aurrera atera ondoren egiten dira halako interpetazio amankomunak.

 Plano horretatik abiatuta gure planteamentua da beti, egungo egoera aztertu eta horretik aurrera lan egitea: ezberdintasuna eta matiz guztiekin, zein herri eraiki daiteke? Gertatzen da ordea normalean konbentzituta gaudela (talde eta eragile politikoak) gure perspektiba dela matiz interesgarriena irtenbide bat lortzeko. Gure (Elkarriren) pertzeptzioa da ez dela oraindik inbertitzen ezer besteen aukerak aztertzen, eztabaida proposatzen dela beti bakoitzaren herri formulazioa zabaltzeko, hau da, gure herri ereduak bestearen  alternatiba izan behar duela konbentzitzeko. Ez dugu ikusten, bereziki alderdietan, esperientziarik beste perspektiba batetik. Eta perspektiba pluralak direnean, eztabaidagune eta abarretan, normalean dira tradizio politiko beretik abiatuta, euskal abertzale mundura begira edo konstituzionalisten mundura edo bakoitzak nahi duen bezala deituko duen mundu horretara.

 Hori da pixkabat gure irtenbidea egoera aztertzerakoan. Esan behar ere une gogorra eta era berean interesgarria bizi dela. Euskal gizartearen barruan bigarren trantsizio bat egiteko aukera dago. Azken 20  urtetan ez da ikusi hainbeste proposamen, erreflexio,… marko juridiko-politikoari buruz. Sakoneko mugimentua da ez soilik Euskal Herrian ematen ari den eztabairekin, baita ere Catalunyako estatuto berriaren inguruko proposamenekin eta Madrilen PPtik datozen ideiak eta oposizioko alderdi batzuen tesi federalisten inguruan eztabaida ireki baitaiteke. Euskal Herrian, uste dugu gizartearen gehiengoak babesten duela eztabaidarako prozesu berri hau bozkatzen duten alderdietatik independienteki. Beraz proposamen, hausnarketa, proiektu,… ezberdinetarako garaia irekitzen bada gizartearen babesarekin, oso inportantea izango da. Ez dakigu bigarren trantsizio hori ondo gauzatzea lortuko dugun  baina aukera daukagu eta aprobatxatzeko momentua da.

 Etorkizunera begira elkarrizketa eta negoziaziorako momentua da. Gero komentatuko ditugu arazoak baina dinamika antzuak (bortxakeria, inposizioa,…) agortuta daude z daukatelako atzean euskal gizartea eta ondo mugituz gero posible da elkarrizketa eta negoziazio prozesu batean sartzea. Baina horretarako denon inplikazioa beharrezkoa da eta ez daukagu garantiarik prozesua aurrera aterako denik baina aukera zabaldu da eta lan egin beharko dugu gauza dadin.

 - Gorka Torre:  Beno, nik aipatu behar dut nire izenean hitzegingo dudala, Demoetan praktika egiten dugulako baina ez halako hausnarketarik gatazkaren irakurketari buruz. Ideia pertsonal batzuk botako ditut. Ez naiz oso trebea irakurketa historikoetan, soilik esan gatazka kontzeptuaren inguruan hausnarketa batzuk egin ditut. Aipatu dugu iraganeko eta oraingo gatazka, hitz egin beharko ere etorkizuneko gatazka. Gatazkak egon dira eta beti egongo dira. Argitu behar da zergatik. Injustizi egoera batzuetatik sortzen dira eta jende batzuk ahalegintzen dira konpontzen. Nik uste euskal gatazka ez dela etorkizun hurbilean desagertuko, bi estatuek inposaturiko injustiziak bere horretan jarraituko baitu, euren interesetan da egoera hau mantentzea, euskaldunoi ukatzea autodeterminazio eskubidea kasu.  Epe motzera ez dute aldatuko hau. Baina ez dugu beti gatazka gauza gaiztotzat hartu behar, batzuk iratzartzen baitira egoera ez zuzen baten aurrean eta konpontzen saiatu. Estatuek ez dute nahi gatazkarik, nahiago lukete indarrean mantendutako injustizien biktimak ixilik egon daizten eta indarreko egoera onartzeko. Baina egoera horren aurrean batzuk oldartzen badira, euren jarrera izango da gatazka hori militarizatzea, gatazka militar batean Estatuak uste baitu bera dela indartsuena. Onena beraz gatazka saihestea, baina iratzartzen bagara, Estatuen ikuspuntutik, jarrera onena militarizatzea da, hau da zapaltzea oldartu direnak. Adibide argia dugu ETA-ren su-etenaren garain Geresta hiltzea, probokazio bat su-etena hautsi eta batzuek borroka armatuari ekin ziezaioten. Su-etenetik ateratako ondorioa, abertzale bezala injustiziaren aurrean bide batzuk jorratzen hasi ginela da, Udalbiltza eraiki, lan-ardatzak ireki,…eta gatazka eramateko hartu genuen bide hori ez zen Estatuen gustokoa. Gusto handiagoz ikusten zuten gatazka zentzu militarrean garatzea.

 Beste batzuek ere ez dute gatazkarik nahi eta bakezaletasunaren izenean arazoak ukatu nahi izaten dituzte, nahi ta nahiez “bakea” nahi dutelako. Uste dut hori ere ez dela bide eraginkorra, pazifismoa mota hurak ez duelako kontutan hartzen gatazka injustizia baten ondorio dela eta gatazkak konpontzeko injustizia horiek identifikatu egin behar direla desagertarazteko. Beste sektore batek ostera, indarkeriarik eza aktiboa defendatzen dute, badira izen anitz borroka bide hori izendatzeko. Honen alde daudenek gatazkak onartzen dituzte eta gatazkak eragin ere egiten dituzte, injustizia baten aurrean altxatu egiten direlako. Gatazka eragiten dute eskubide batzuen defentsan. Ondorioz desobedientzia zibila lantzen dugunok, hainbat kasutan gatazka eragiten dugu baina eurek eramateko orduan bortizkeria eza erabiliko dugu. Bortizkeria erabiltzeak ordea injustizia berriak sortzen ditu, bortizkeria eza ordea gatazka kudeatzeko modu bat da injustizia berriak sortu gabe. Horrela jatorrizko eztabaida ez da estaltzen beste injustizia baten atzean.

 - Aurkezlea: Beno ikusi denez  hiru azterketa ezberdin izan dira, eta gero eztabaidaren unean galderak egin ahalko dira. Bigarren txandan gatazkaren militarizazioari buruz hitz egiteko eskatu diegu eta nola desmilitarizatu daitekeen.

 - Gorka Espiau:  Beno, hasteko esan, gure herriaren militarizazioa ez dela soilik fisiko edo birtuala. Nahiz eta argi izan militarizazioa ez dela soilik alde bateko, esan behar militarizazio gradua ez dela berdina, bestela zaku berean sartzen badira lortzen dugun argazkia desenfokatuta legoke. Ez da gauza bera pertsona bat hiltzea edo eskubide kolektibo baten aurka jotzea. Biak dira giza eskubideen aurkako erasoa baina ez da gauza bera. Gure ustez, analisi edo irakurketa horretatik ateratzen diren proposamen eta hausnarketak ez dira ulergarriak gure gizartearentzat, jendeak ez du ulertzen zaku berean sartzea pertsona baten aurkako eraso mortala eta manifestazio eskubidea urratzea. Biak dira salagarriak baina ez dira berdina.

 Gure ustez garrantzitsua den beste puntu bat, gutxi aztertzen dena, militarizazio politiko eta ideologikoa da. Bi gairen inguruan zentratuko naiz. Alde batetik militarizazio ideologikoa dago, adibidez momentu honetan Espainiako Gobernuak aurrera eraman nahi duena, bere pentsakera bakarra gizarte esparru guztietan sartu nahi izana, Konstituziaoren interpretazio bakarra. Hau militarizazio ideologiko kontzeptu izugarria da. Baina ez da bakarra. Oinarrizko eskubideei buruz hitz egiterakoan, oinarrizko eskubide horiek badira begi bakarrekoa, eror daitezke perspektiba bakar bateko esparruan. Adibidez autodeterminazio eskubidearen inguruan planteatzen diren hausnarketak. Gu ados gaude eskubide horren errespetuan baina gurea bezalako gizarte bat zatituta dago eskubide horri dagokionez, Errespetatu behar da gizarteak berak esaten duena, baina gizartea bera zatituta baldin badago eskubide horren inguruan, nola interpretazten da planteamentu hori?zein da Euskal Herriaren ahotsa?gizartea zatituta baitago gure eskubidearen alorrean. Beharrezkoa da beraz, negoziazioa horrelako kasutan marko juridiko-politikoari buruzko akordio bat lortzeko. Proposamen maximalistak egiten direnean, matizak onartu gabe, halako planteamentu militaristetan erortzen gara eztabaidarako ez dugulako aukerarik ematen  eta perspektiba berriak sartzeko.

 Bigarren puntua da, politikaz ari garenean perspektiba militarra dagoela irabazi nahi denaren garaia. Edo ikuspegi abertzaleak edo konstituzionalistak irabazi behar du, inork ez du denborarik inbertitzen planteamentu ezberdinak aztertzen, ikusten ea posible den marko juridiko-politiko berri bat non alderdi abertzaleak eta konstituzionalistak ados dauden. Ez da esfortzurik egiten perspektiba horretan, baina beste kasu batzuk ikusita, Irlanda adibidez, irtenbidea perspektiba horretatik etorri da. Irlandako gaur egungo marko juridiko-politikoa zer da?Alderdi Unionistako batzuk esango dute akordio horretan errespetatzen direla euren planteamentuak eta abertzaleen kasuan esango dute badira elementu batzuk potenziabilitate asko ematen dietenak. Batzuk diote Madril eta Euskal Herria bertatik akordioa posible izan dela alderdi abertzaleek atzera egin dutelako euren planteamentuetan , eta beste batzuk diote akordio posible izan dela unionistek amore eman dutelako hainbat puntutan. Gure ustez perspektiba honetatik ezin ulertu da Irlandan gertatutakoa, hango akordioa perspektiba berri batekin egin da, autodeterminazioa eta soberania kontzeptuak negoziatzen. Hemen ez dugu eskatzen akordio bera, baina bai mentalitate bera.

 - Patxi Azparren:  Hasteko,esan, ados nagoela Gorka Torrek esandako gauza batekin (besteak beste). Gatazkak ez dira beti txarrak edota kaltegariak, injustiziaren aurrean geldikeria izan baitaiteke jarrerarik kaltegarriena eta salatagarriena. Horrela gerta daiteke ere euskal gatazkan. Gizartea zatituta egon daiteke, hainbat zatitan, sektore batzuk bortxa erebiltzen dute eta injustiziaren sortzaileak eta kaltedunak bilakatzen dira, batzuk eta besteak. Injustizia ororen aurka borrokatzea indarkeriarik ezaren jarduera da. Baina hori eztu esan nahi bi taldeen artean beti erdibidea  irtenbidea denik, arazoen sortzaileak eta ondorioak daude, esparru eta perspetiba ezberdin daude eta batzutan irtenbidea beste esparrutan aurkitzen da, askotan erdian eztauden lekutan.

 Hala ere, bigarren galderaren hariari eutsiz eta iraganean gehiegi galdu gabe, gatazkaren militarizazioari buruzko hausnarketa xumea eta desmilitarizatzeko proposamena egiten saiatuko naiz.

 Esan bezala gaur egungo gatazka politikok Estatu-Nazioen sorkuntzan hasiera du. Bi Estatu-Nazioek armeen bitartez gaurko muga geografiko-politiko.juridiko eta kulturalak ezari zituzten , Bi Esatuen artean eta euskaldunen artekoak, mugaren bi aldetan. Euren ejerzitoen indarraz baliatzen, egun ditugun eremu juridikoak inposatu zituzten. Urteak joan urteak etorri, gertaera mlitarrak errepikatu izan dira eta tarteka euskalerritarren multzo batek armeei armeen bitartez aurre egin dizkio.Belaunaldiz belaunaldi batzuk eta besteek militarizatu den gatazkaren ondorio latzgariak jasan dituzte. Hala gertatu zen “karlistadeekin”, kolpe frankistarekin, ETAren burruka armatuarekin...

Garaiak aldatu dira, eragileak aldatu diren bezalaxe. Estatuek indar armatua eta bortxa erabiltzen jarraitzen dute, oraingo honetan polizia eta epaile batzuen eskutik lehengo militarren lana betetzen. Erantzun armatua ere aldatu da eta erantzun armatu horrek gizartean duen atxikimendua aldatu, gutxitu egin da, nabarmen. Agerian geratu da, gatazkaren militarizazioa Estatuen onerako izan dela, Beraiek indartsuenak diren jokuzelaia dugu bortxarena eta bortxa horretan gizartea-herria itotzen da.

Militarismoaren ondorioz eta azkeneko mendetan milaka eta milaka euskalerritarrek alde egin behar izan zuten (150.000 1937an) hildakoak milaka izan dira eta euskaldunek egindako borrokagatik ere ehundaka lagunei bizia kendu diete.

Militarizazioak ere beste adarrak ditu eta egun adar horiek alde guztietan ikus daitezke. Egiturak militarizatu dira, mentalitateak, diskurtsoak, proposamenak...Bakoitzak zintzoak eta gaiztoak ikusten ditu, gaiztoak beste aldean beti, txiribeltzezko pelikula erakutsi nahi digute eta pelikula horretan “etsairekin” fisikoki akabatzea zilegitzat aukezten digute.

 Gatazka sakonetik desmilitarizatu egin behar dugu. Desmilitarizazioa: borroka tresnetan, pentsamoldean, barne egituretan, proposamenetan eta helburuetan.

Indarkeriarik ezaren jokamolde eta tradizoari eutsiz gatazka sorreretaik konpontzea proposatzen dugu sortu beharreko erro zuzena eta berritik haz dadin. Estatuen bortxa eta mlitarismoa gelditzea ez da gure esku, bai oztopotatzea ordea. Aldiz, gure esku da Euskal Herriaren eraikuntza nazionalerako eta sozialerako borroka, tresnak, taldeak, erabakiak  desmilitarizatzea.

Autodeterminazioa eskubidea gizartetik gauzatzea dugu gatazkaren desmilitarizatzeko biderik egokiena, legearen barruan edo desobedientzia zibilaren bitartez- Proposatzen dugun bidea zabala da, ez baitugu gure eredua inposatu nahi, aukera guztietarako jokuzelaia eraiketzea proposatzen dugu. Gure kasuan Estatu frantziar eta espaniar existitzen diren bitartean euskal Estatua aldarikatuko genuke. Baina batez ere herriaren hitza eta erabaki librea bermatuko duen ereduaren aldeko borrokan gaude. Eredu berri horretan gure proposamenak batzutan aurrera aterako dira besteetan atzera botako dituzte baina behingoz gure arteko gatazkak zibila eta politiko utsak  izango dira eta horretan denok garaile aterako gara.

 - Gorka Torre: Gatazkaren militarizazioa nola ematen da?Nire ustez gero eta militarizatuagoa da gatazka bat, parez pare dauden bi eragileek estrategia militar bat daramatelarik. Hau da bi eragileetako batek bere iharduera etenik desmilitarizazioarantz jotzen dugu. Gero eta militarizatuagoa egongo da bi eragileak estrategia ez berdin batean baina bai estrategia militar batean mantentzen badira. Batek beste bide aukeratuz gero desmilitarizaziorantz jotzen dugu, ikus su-etenerane garaia. Batzuk estrategia militrra etenik azken urteetako garai desmilitarizatuena bihurtu zen. Estatuek ez zuten su-eten bat egin baina militarismoaren ondorioak txikiagoak izan ziren lehen eta ondorenarekin alderatuz.

 Gatazkaren militarizazioaren ondorio dira: zailago egitea bide ez-bortitzak garatu nahi dituztenei, estatuak zaku berean sartzen ditu. Frogatzat Patxi eta beste hainbeste pertsona atxilotu izana Joxemi Zumalabe fundazioarekin lotuak. Estrategia militarrak zaildu egiten die batzuei bide ez bortitzen bidez ihardutea, beste batzuei inposible egiten die. Gatazka militarizatua egonik, estatuak baliatzen du egoera pikutara botatzeko militarizazioa hori gaitzetsi ez baina borroka armatua praktikatzen ez dutenen lana. Udalbiltza eta beste eraikuntza lanekin gertatutako ikusi bestela, zein aitzakirekin bota dute pikutara? Borroka armatuarekiko distantzia ez hartu izana. Gatazkaren militarizazioaren ondorio da, ez bada distantzia hartzen gatazka militarrean inplikaturik dauden batzuekin estatuak errezago daukala egurra emateko.

 Zer egin bada gatazka desmilitarizatzeko? Hori da interesgarriena orain eta eztabaidatu behar duguna lehentasunez. Gatazka militarizatzen dutenei azaldu behar zaie euren ekimena injustizia sortzaile dela eta ondorioz zilegitasunik ez duela. Uste dut militarismoarekiko distantzia bat hartu behar dela eta bide horretatik ez estatuak ez aurkakoek ez dutela egoeraren hobetze bat ekarriko. Lehen gauza beraz desmilitarizazioarantz abiatzeko da hitza hartzea hori adierazteko. Bigarren gauza, lehen aipatua, gatazkak berez ez direla txarrak baina ondo kudeatu behar dira. Gatazka modu ez biolentoan eraman nahi dugunok erakutsi behar dugu militarki eraman nahi dutenek bezainbeste determinazio. Erreza da kritikatzea eta kondenatzea borroka armatua eta bizi ditugun injustizien aurrean ez oldartzea. Desmilitarizazioarentzat nekez iritsiko gara alternatibetan ez badugu determinazio handia, sakrifizio gaitasuna, eskuzabaltasuna, …ez badugu erakusten. Inplikazioa handiagoa beharrezkoa da modu ez biolentoetan sinisten dugunon aldetik, gonbita bat luzatzeko, erakusteko bide militar batetan sinisten dutenei gatazka beste modu batean kudeatzeko, eta baita ere estatuari kentzeko bitarte militarrak erabiltzeko aitzakia. Beraz bi arlotara zuzentzen gara bitarteko militarrak ez erabiltzean, alde batetik zuzentzen gara injustizien aurrean oldartu nahi duten guztiei beste bide batetik gatazka bideratzeko, eta bestetik kentzen dizkiegu estatuei hainbat aitzakia euren estrategia militarra eramateko eta zailtasunak ematen dizkiegu bide militar horiek erabiltzeko.

 -Aurkezlea: Beno ba, eman dituzte azalpenak eta orain euren txanda litzateke. Euskaraz egin dugu dena, inork nahiago badu egin dezala galdera erderaz edo eta hitzlariak aukera dezala nola erantzun. Galderarik edo baduzue….

  Beno, izotza apurtzeko…Hiru ikuspegi ezberdinetatik eman duzue hitzaldia bai gatazka identifikatzeko orduan zein desmilitarizazioaz hitz egiterakoan. Adibidez Gorka Torreri…izan duzu azken egunetan halako “affaire” bat poliziarekin, ez da lehena izan. Demo taldea hasi zen duela urte batzuk halako jarrera ez bortitzen bidezko borroka egiten Iparraldean eta Hegoaldean deigarria da galdu dela hori insumisioaren garai amaiturik. Nola eztabaidatu duzue hori zeuon taldean halako ekintzak egiteko?

 - Gorka Torre : Ea ba, arazo legalak nik izan ditut baina beste askok ere izan ditugu. Azpimarratzekoa da 63 lagun atxilotu zituztela joan den larunbatean. Niri pertsonalki pasa zaidana da lehen aldiz trenbide egitura horrek nire etxera bidali dutela pertsona bat ondasunen zerrenda bat egitera, gero salmenta egiteko eta isuna ordaintzeko, Ez dut uste ondasun askorik aterako zutenik baina intimidazio entsegu bat da erakusteko SNCF-k baduela nahia aurrera eramateko. Larria dena niretzat da ni etxean izan gabe lau pertsona egon direla nire etxean eta hori zinez lotsagarria da. Etor zitezkeen ni egonda eta atea zabalduko nien. Ni ez nagoela sartzea eta nire atea izorratzea eta gero ni ezin sartzea larria da.

 Demo mugimenduari buruz, nola abiatu ginen azaltzeko: gure hasierako hausnarketetan Hegoaldeko hainbat mugimenduren iharduera eredutzat hartu genuen, aipaturiko mugimendu antimilitarista kasu, desobedientzia zibil ekimenak izan direlako, imaginazio askokoak eta ekintza umoretsuak, interesgarri eta ulergarriak,..Gure lehen ekintza egin genuela Baionako espetxean…gogoratzen dut ideia etorri zela intsumisoen mugimendutik. Igo ginen paretera eta dena pintatu genuen “Euskal Presoak Euskal Herrira” lemarekin. Polizia etorrita gure buruari pintura bota genion, poliziak harrituz. Intsumisoek Bilbon edo uste dut erabili zutela.

 Borroka molde berria hauen berri eman duen ekintza bat, gure ustez, izan da Itoitzen kontrako ekintza, kableak moztearena. Oso indartsua izan da eta guretzako izan da hausnarketa berri bat: hau da bidea!, desobedientzia zibila eta ekintza zuzen ez-bortitza eredugarria izan da eta Solidarioak jarraitu ditugu euren borrokan. Munduan zeharko hainbat talderen ekintzen inguruan badira hainbat eredu interesgarri. Noiz egin genuen hausnarketa horrelako dinamika berria hasteaz?Hain zuzen su-etenaren garain. Ezker abertzaleak borroka molde berriak garatzearen beharraz hitz eginda, garai horretatik dator Demoen dinamika sortuko duen hausnarketa. Bi ekintza mota aipatuko nituzke, ekintza sinbolikoa: une batean oihartzun handia lor dezakeena gai baten inguruan Pirineo Atlantikoko egoitzatik 21 aulki hartu genituenean adibidez, edo Marianak hartzea, presoen inguruko ekintzetako auto iraulketak,…hauen helburua kolpe mediatiko bat ematea egoera ez zuzen bat salatzeko. Bestetik beste ekintza batzuk adibidez azken bi urte t´erditan SNCF-n egiten duguna, ez ekintza puntual bat baizik desobedientzia zibil mugimendu bat garatzea da helburu, kanpaina oso bat da. Parean ditugunak dira frantses zentralismoko adierazgarrienak, jakobinismoaren gotorleku da SNCF-a. Ez da etsairik errezena baina Estatu frantsesaren lehiatila da eta horrelako zerbitzu publiko batean euskararentzat tokia zero da trenbide nagusietan baina Akitaniako Kontseiluaren menpe daudenetan hasi dira toki bat jartzen euskararentzat. Desobedientzia zibil mugimendu anitz bat ari da beraz aurrerapausuak ematen baina SNCF bere aldetik errepresioa areagotzen ari da. Mus txapelketa hori izan garrantzitsua, bigarren hitzordua desobedientzia zibil masibo baterako 120 lagun egonik trenbide gainean. Eta gonbita luzatu nahi diogu jendeari erakuts diezaiogun SNCF-ari bat 120 pertsonatik 63 atxilotu eraman badituzte, hurrengoan ba 200 pertsona eraman beharko dituztela. Ulertu arte ez dela txatxetako gauza, ez dela kapritxo bat eta euskarak beharrdzko duela eremu publikoan sartzea. Hau soilik lortuko dugu indar metaketa batekin eta helburua dugu desobedientzia zibileko dinamika horietan ahalik eta jende gehienek parte hartzea. Beraiek bihotzerakin pentsatzen dute, euren bihotza poltsikoa izanik, gure argudioak berez eurentzat anitz aseptikoak dirudite. Soilik kalkulatzen dute euskarak dirua ekarriko dien, horregatik aztertzen ari dira gaztelera eta ingelesa sartzea turistak ekartzeko. Baina horma honi indarrez emanak lortuko dira gauzak, iritsi gara SNCFko zuzendariari iristea baina argudioek ez diete eragiten eta indarra egiteko garaia da. Ikusten badute dirua galtzen dutela gelditutako trenengatik euskararen alde inbertitzen baino…orduan onartuko du euskararen alde egitea. Indarra egin behar dugu beraz, urtarrilak 8an 60 lagun epaituko gaituzte, nahi dugu egun hori bihur dadin euskararen aldeko egun garrantzitsu bat. Herrialde guztietako jendea dago auziperatuen artean, eta erakutsi behar dugu 63 pertsona baina gehiago daudela sabelean. SNCFk onar ditzan gure eskakizunak, eta esan nahi dugu gatazka honetan galtzailerik ez dela egongo, guk ez dugu irabazle izan nahi, baizik irabazle bakarra izan dadila hizkuntzen aniztasuna. Orain dagoena frantsesa da, guk gehitu egin nahi diogu euskara, ezer kendu gabe baina beste batzuen eskubideak ere errespeta ditzaten. Irabazle bakarra: euskara. Eta garrantzitsua da gatazka honetan aurkariak uler dezan galtzaile ez dela izango.

 - Galdetzaile bat:  Ibarretxeren planari buruz galdera egiten du eta bide batez “Basta Ya “ bezalako taldeei buruzko aipamena eskatzen du. Eta zein ekimen da txarra edota kaltegarria galdetzen du

 - Patxi Azparren : Ba esan dugu gatazkak ez direla beti txar edo kaltegarriak, gauzak konpontzeko ere balio dezaketela. Ibarretxe planari dagokionez, jeltzaleen ikuspuntutik euren plana da eta zilegi da, baina euren helburua indarrean dagoen  legetik oinarrituta legea aldatzea da. Proposamen horrek ere gatazka areagotzen du bide zibil eta politikoetatik eraman nahi du. Gure ikuspuntutik beste modu batean egingo genuke.

Erantzuna ikusten ari gara nahiko bortitza da, orain arte Gasteizeko Gobernuan egon diren alderdiek ez dute bortxa zuzenik jasan. Estatuek erabiltzen duten bortxa hori talde batzuei murrizten eta jakina bortxa hori kaltegarria eta gaiztoa da

Gatazkaren elementu guztiak ez dira onak, gatazkaren prozesua ona izan daiteke baina gatazka barruan pasatzen diren gauza batzuk kaltegarriak eta negargarriak dira: hilketak, bahiketak, atxiloketak, presoen dispertsioa,…denetarik. Eta hori saihesteko egin behar dena, hain zuzen ere, gatazka areagotzea da, sustraietara jo, beste bideetatik bideratu ahal izateko.

“Basta Ya” eta horrelakoek adibidez, gatazka horren aurpegi hori hasi dira lantzen, ez dute bortxakeria erabiltzen, ez dituzte armak hartu,…ez nago ados inondik inora, euren planteamentuekin noski, bere hizkera “frentista” da, baina gatazka horrela bideratzea hobe da modu polizialetik baino. Okerrena da talde horiek pakezale hitza erabiltzen dutela gatazka areagotzeko, Estatuaren bortizkeria justifikatzeko.  Publikoki  behin baino gehiagotan esan izan dute, ez direla bakezaleak eta Estatuaren bortxakeria zilegi dela, bortxaren monopolioa du eta erabili behar duela eskubide batzuen defentsan. Benetan talde zibilak ondo etorriak izango dira. Erronka izango da,  ea nork daukan atzean gizartearen babes gehiago, baina bortxa justifikatzeko taldeak badira, jakina eta galderari erantzunez,bere jarduera txarrerako izango da.

- Gorka Espiau: Nik uste dut “Basta Ya” existitzea ona dela, ordezkatzen du gure gizartearen zati bat eta badute seguraski egiaren zati bat, errealitate bat ordezkatzen dute sektore handi batek sufritzen duen egoera irudikatzen du. Hortik arrazoia ematera planteatzen dituzten neurriei ezberdintasuna dago. Haiek ez dute euren burua bakezaletzat hartzen, ez dute inoiz gezurrik esan. Esaten dute “somos un grupo de ciudadanos cabreados contra el nacionalismo”. Patxik esan bezala hitzen bitartez egiten dute, beste gauza bat da boterearekin duten harremana eta estrategiaren diseinua eta abar baina “Basta Ya” eta hauen atzean ez dago soilik Mayor Oreja zuzentzen, posiblea da sentimentu bat dagoelako eta injustizia bat mundu horrekiko, eta hori ateratzea modu batean ala bestean ona da. Beste gauza bat da arrazoia ematea.  Baina ezberdindu behar dira atzean dauden pertsona, proiektu eta sentimentuak. Sentimentu batzuk oso logikoak dira. Gure herrian badira milaka lagun eskolta batekin dabiltzanak, eskolta bat izan behar banu ez dakit ze jarrera edukiko nukeen. Baita ere kartzelan, ba Malagan adibidez pertsona bat daukanaren pertzeptzioa. Eta ez da pertsona bat baizik ehundaka eta ehundaka dira. “Basta Ya” egotea normala da, gauza da nola erantzuten zaion fenomeno horri eta atzean dituen hainbat elementuri. 

- Gorka Espiau(entzuleen komentario bati erantzunez): Horrexegatik gaude Elkarrin, presio sozial eta politikoa egiteko. Gauza da nola egin, eta momentu honetan bi aukera daude: modu biolentoak eta ez biolentoak. Arrazoi praktiko zein etiko edo nahi diren modukoengatik lehenengoari ekin behar zaio. Niri gustatu zait Gorkak lehen egin duen hausnarketa, euren mentalitateagatik merkeago aterako zaie euskara sartzea. Gure kasuan interesanteagoa izango da sektore gehienentzat negoziazio prozesu batean sartuko dira. Noiz izango da?adibidez presio sozial, egoera politiko edo nazioarteko presioagatik ikusten denean orain eramaten ari diren bideak ez direla produktiboak. Aztertzen bada azken 20 urteetako dinamika, presio sozial horrek izan du eragina. Adibidez Ajuria-Eneko garaiarekin alderatuta…. nortzuk zeuden bertan?zer nolako diskurtsoarekin? Orain ikusten ditugu han zeuden hainbat alderdi, eta zergatik gertatu da halako aldaketa? baina baita ezker abertzalean ere, Alderdi Sozialistan...Alderdi Popularran behar bada beste alderako, baina beno. Hau presio sozial bat egoteari zor zaio . Gure ustea da egoera sozialak ez duela gehiagorako ematen, ez ETAri begira ez euskal politikari begira. Behar bada zailena da Madrileko gobernua, eta justu sail horretan ez dugu kapazitaterik izan lanerako, hemen aurrera atera diran dinamika batzuk estatu mailara eramateko.